Nhu cầu đồng tăng vọt cho AI và xe điện khiến giá chạm mốc 13.000 USD, đe dọa gây thiếu hụt 7 triệu tấn vào năm 2050.
Dù giá đồng đang ở mức cao kỷ lục, sự thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng đang đe dọa các mục tiêu phát triển công nghệ và tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong những năm tới.
Hình minh họa các thanh đồng. Ảnh: TPL
Theo phân tích mới nhất về thị trường đồng thế giới tính đến tháng 3/2026, nhu cầu về loại kim loại này đang tăng vọt nhờ sự bùng nổ của các công nghệ mới.
Tuy nhiên, các nhà cung cấp đang phải chật vật để bắt kịp tốc độ này và dự báo khoảng cách giữa cung và cầu sẽ còn nới rộng hơn.
Đáng chú ý, dù giá đồng đang duy trì ở mức cao lịch sử, rủi ro tài chính trong lĩnh vực khai thác lớn đến mức giá sẽ còn phải tăng cao hơn nữa thì các doanh nghiệp mới thấy được lợi nhuận trong việc giải quyết tình trạng thiếu hụt.
Đồng là vật liệu thiết yếu trong hầu hết các lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế hiện đại. Loại kim loại này hiện diện từ hệ thống phát và truyền tải điện, cáp viễn thông, cuộn dây động cơ, máy biến áp cho đến thiết bị làm mát trong các trung tâm dữ liệu.
Ngoài ra, đồng còn đóng vai trò không thể thay thế trong sản xuất tiên tiến các sản phẩm tiêu dùng và quốc phòng. Tầm quan trọng này lớn đến mức vào năm 2025, Cục Khảo sát Địa chất Mỹ đã chính thức xếp đồng vào nhóm khoáng sản thiết yếu đối với nền kinh tế và an ninh quốc gia.
Mặc dù trữ lượng đồng trong lòng đất còn khá dồi dào, tốc độ khai thác hiện nay không đủ để đáp ứng nhu cầu thực tế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc các nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi nhuận cao và ổn định hơn so với những gì các mỏ đồng đang mang lại.
Bên cạnh đó, ngành công nghiệp này cũng đang đối mặt với quy trình cấp phép phức tạp và tình trạng khan hiếm nhân lực trầm trọng.
Những rào cản từ thực tế sản xuất
Tại Mỹ, nỗ lực xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra nhu cầu khổng lồ về đồng.
Trong ngành công nghiệp ô tô, một chiếc xe điện cần lượng đồng cao gấp 4 đến 5 lần so với xe chạy xăng truyền thống để phục vụ pin và các bộ phận điện tử.
Song song đó, sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu cũng đẩy mạnh nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ tại các nền kinh tế mới nổi, dẫn đến nhu cầu lớn về dây dẫn và linh kiện bên trong thiết bị.
Nhiều ý kiến cho rằng việc tái chế đồng có thể giúp giảm bớt áp lực khai thác mỏ mới. Tuy nhiên, các phân tích chỉ ra rằng việc này là không đủ.
Ngay cả trong những kịch bản lạc quan nhất, tái chế cũng chỉ có thể cung cấp khoảng 35% lượng đồng toàn cầu vào năm 2050, phần còn lại vẫn phải dựa vào khai thác tự nhiên.
Việc thay thế đồng bằng vật liệu khác cũng không khả thi trong ngắn và trung hạn bởi đồng sở hữu những đặc tính vật lý vô song về độ dẫn điện, độ bền và tính linh hoạt.
Nhôm có thể thay thế trong một số trường hợp nhất định nhưng chỉ chiếm khoảng 2% tổng nhu cầu. Các vật liệu mới như ống nano carbon hay niobium phosphide dù đầy hứa hẹn nhưng vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.
Khó khăn còn nằm ở chỗ việc xây dựng một mỏ mới có thể mất từ 20 đến 30 năm. Đây là khoảng thời gian các nhà đầu tư phải rót vốn liên tục mà chưa thu được lợi nhuận, đồng thời phải đối mặt với rủi ro chi phí phát sinh lớn so với dự tính ban đầu.
Để đảm bảo tăng trưởng kinh tế cho thập kỷ 2030, các dự án mỏ mới cần phải được cấp phép và tài trợ ngay từ bây giờ, nhưng thực tế điều này đang không diễn ra theo đúng lộ trình.
Nghịch lý giá cao nhưng lợi nhuận thấp
Ngay cả khi giá đồng trên Sàn giao dịch kim loại London (LME) đã vượt ngưỡng 13.000 USD/tấn, mức biên lợi nhuận vẫn được cho là quá thấp so với rủi ro đầu tư.
Sự biến động giá quá lớn khiến các công ty khó dự báo được lợi nhuận dài hạn. Ngoài ra, quy trình đánh giá tác động môi trường và cộng đồng tại nhiều quốc gia thường bị chồng chéo và kéo dài, gây tốn kém thời gian và chi phí cho các nhà phát triển mỏ.
Sự phân bổ nguồn cung không đồng đều cũng tạo ra những bất bình đẳng toàn cầu. Đồng chỉ được sản xuất tại một vài quốc gia nhưng lại được tiêu dùng rộng rãi trên toàn thế giới, khiến nó dễ bị tổn thương trước các chính sách xuất nhập khẩu và các cú sốc về giá.
Tại các nước giàu có, lượng đồng hiện hữu trong cơ sở hạ tầng trung bình đạt khoảng 200 kg mỗi người, trong khi con số này tại châu Phi chỉ là 9 kg và tại Ấn Độ là dưới 1 kg.
Các chuyên gia dự báo đến năm 2050, thế giới sẽ cần khoảng 37 triệu tấn đồng khai thác mỗi năm để duy trì đà phát triển kinh tế, nhưng công suất thực tế ước tính chỉ đạt khoảng 30 triệu tấn.
Để lấp đầy khoảng cách này, vai trò của chính phủ là vô cùng quan trọng trong việc tinh giản quy trình cấp phép mà vẫn đảm bảo các tiêu chuẩn môi trường.
Cộng đồng cũng cần chấp nhận thực tế rằng mức giá cao và ổn định là một phần của giải pháp để thu hút đầu tư dài hạn. Việc thiếu đầu tư vào chuỗi cung ứng đồng hiện nay sẽ dẫn đến những nút thắt cổ chai trong tương lai, bao gồm việc chậm trễ nâng cấp lưới điện và kìm hãm sự tăng trưởng của nền kinh tế số.
Việt Hà
