Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, góp ý Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về nội dung này, không ít ý kiến cho rằng, cần một hành lang pháp lý đủ mạnh.
Dự thảo Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được xây dựng gồm 6 Chương, 22 Điều quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tổ chức và hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Dự thảo Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được xây dựng gồm 6 Chương, 22 Điều - Ảnh minh họa: ITN
Cụ thể, về nội dung phối hợp trong phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, nghị quyết quy định phối hợp trong tham mưu đề xuất ban hành chính sách pháp luật, ký và chấp thuận các cam kết quốc tế, xúc tiến thu hút đầu tư nước ngoài; giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài kịp thời, thống nhất, đúng thẩm quyền, phù hợp với pháp luật và điều ước quốc tế; tuyên truyền phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực của cán bộ công chức, viên chức; xác định cơ quan chủ trì và phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế…
Trong đó, cơ quan chủ trì là đầu mối quản lý, điều phối và chịu trách nhiệm toàn diện (tiếp nhận thông tin, tổ chức thương lượng, làm đầu mối liên lạc với nhà đầu tư và cơ quan tài phán, xây dựng chiến lược, lựa chọn luật sư, trọng tài viên, tham gia tố tụng và tổ chức thi hành phán quyết).
Cơ quan đại diện pháp lý sẽ hỗ trợ chuyên môn, xây dựng danh sách chuyên gia, đào tạo nâng cao năng lực, tư vấn và phối hợp thực hiện chiến lược. Ngoài ra, các cơ quan liên quan sẽ phối hợp chặt chẽ, cung cấp thông tin, tài liệu, nhân sự kịp thời và chịu trách nhiệm toàn diện trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo, một số ý kiến cho rằng, để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, cần một hành lang pháp lý đủ mạnh
Về cơ chế chính sách đặc thù, Dự thảo cho phép ký hợp đồng với các chuyên gia pháp lý uy tín trong và ngoài nước, với mức lương tương xứng thị trường lao động, nhưng không quá 100 lần mức lương cơ sở.
Người làm công tác này tại các bộ, ngành, địa phương cũng được hưởng phụ cấp tăng thêm 100% mức lương hiện hưởng khi trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc. Người đứng đầu và cán bộ tham gia được miễn trách nhiệm cá nhân trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ các quy trình, quy định nhưng vẫn xảy ra thiệt hại (như thua kiện)…
Tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Chỉ đạo Trung ương, tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia, tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả, góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo, không ít ý kiến cho rằng, cần một hành lang pháp lý đủ mạnh.
Góp ý Dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho rằng, đây là một vấn đề rất khó và phức tạp, liên quan đến thực tiễn đầu tư quốc tế, các hiệp định thương mại tự do (FTA), hiệp định bảo hộ đầu tư và pháp luật quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh nước ta mở rộng hội nhập sâu rộng, để bảo vệ quyền lợi quốc gia, rất cần một hành lang pháp lý đủ mạnh, không chỉ dừng lại ở các biện pháp hành chính mà phải tiếp cận theo tiêu chuẩn quốc tế.
“Đây là những cơ chế, chính sách rất đặc biệt, đặc thù để tạo ra sự đột phá trong việc tăng cường năng lực phòng ngừa cũng như giảm thiểu những nguy cơ xảy ra tranh chấp trong đầu tư quốc tế, cần có những quy định có thể khác với các luật hiện hành để bảo đảm hiệu quả của cơ chế”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh.
Đồng thời đề nghị, cần rà soát thêm để đánh giá những cơ chế tại Dự thảo Nghị quyết đã đủ mạnh chưa, với những cơ chế này đã đáp ứng được mục đích mong muốn khi ban hành Nghị quyết hay chưa?
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tháng 7/2025, Ủy ban Luật thương mại quốc tế của Liên Hợp Quốc đã ban hành bộ công cụ khuyến nghị cho các quốc gia trong việc phòng ngừa và giảm thiểu tranh chấp đầu tư quốc tế. Chiếu theo bộ công cụ này, các biện pháp hiện có trong Dự thảo Nghị quyết vẫn mang tính hành chính và chưa thực sự đột phá với tính chất phòng ngừa.
Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cần bổ sung dựa trên khuyến nghị của Ủy ban Luật Thương mại Quốc tế của Liên Hợp Quốc. Cụ thể, trong Chương II của Dự thảo Nghị quyết, cần làm rõ hơn cơ chế phòng ngừa và nghiên cứu bổ sung thêm hai biện pháp:
Một là, có cơ chế đánh giá rủi ro bắt buộc. Cần hình thành quy trình đánh giá tác động và rủi ro tranh chấp đối với tất cả các hợp đồng, thỏa thuận đầu tư trước khi ký kết, đây là bộ lọc quan trọng để ngăn chặn hệ lụy pháp lý từ sớm; xây dựng các bộ công cụ về biện pháp cảnh báo sớm để giảm thiểu nguy cơ xảy ra tranh chấp ngay từ giai đoạn đầu.
Hai là, thiết lập đầu mối xử lý khiếu nại tập trung. Thay vì cơ chế phân tán, "đúng thẩm quyền thì làm, không đúng thì chuyển" như hiện nay. Cần một cơ quan đầu mối chuyên nghiệp để tiếp nhận và giải quyết các vướng mắc ban đầu của nhà đầu tư thông qua hòa giải, tránh để mâu thuẫn leo thang thành tranh chấp quốc tế.
Liên quan đến nội dung Dự thảo Nghị quyết này, cho ý kiến thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đề nghị nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các nội dung về thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; chế độ, chính sách đối với người làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; và các cơ chế, chính sách tại Dự thảo Nghị quyết có nội dung chưa phù hợp với Luật Bảo vệ bí mật nhà nước.
Gia Nguyễn
