&#127759; M&#224;n kịch dầu mỏ: Venezuela chỉ l&#224; mồi nhử, bom nổ chậm nằm ở Iran

Thị trường dầu mỏ đang x&#244;n xao việc lực lượng hoa kỳ bắt giữ nh&#224; l&#227;nh đạo Venezuela, l&#234;n những đồn đo&#225;n về khả năng quốc gia Mỹ Latinh n&#224;y c&#243; thể phục hồi sản lượng dầu th&#244; vốn đ&#227; bị t&#224;n ph&#225;. Tuy nhi&#234;n, trong khi c&#225;c ti&#234;u đề b&#225;o ch&#237; v&#224; sự ch&#250; &#253; của nh&#224; đầu tư đổ dồn v&#224;o Caracas, một mối đe dọa lớn hơn, bất đối xứng hơn đối với thị trường năng lượng to&#224;n cầu đang &#226;m thầm leo thang ở Tehran. Đ&#226;y l&#224; một chiến thuật đ&#225;nh lạc hướng cổ điển trong tr&#242; chơi địa ch&#237;nh trị: tạo ra một điểm n&#243;ng dễ thấy để che đi một cuộc khủng hoảng thực sự đang &#226;m thầm định h&#236;nh lại bản đồ năng lượng. 

Để thấy r&#245; sự kh&#225;c biệt, h&#227;y nh&#236;n v&#224;o c&#225;c con số. Iran hiện đang sản xuất hơn 3 triệu th&#249;ng dầu mỗi ng&#224;y, cao gấp ba lần so với Venezuela. Bất kỳ sự gi&#225;n đoạn nguồn cung n&#224;o từ Iran, d&#249; l&#224; do thay đổi chế độ hay hỗn loạn nội bộ, cũng sẽ tạo ra một c&#250; sốc cung mạnh mẽ hơn nhiều so với bất kỳ sự phục hồi sản xuất n&#224;o, d&#249; l&#224; lạc quan nhất, từ Venezuela. 

&#128561; Iran hiện tại kh&#244;ng kh&#225;c g&#236; một th&#249;ng thuốc s&#250;ng, nơi &#225;p lực kinh tế v&#224; ch&#237;nh trị đang chồng chất đến mức nguy hiểm. C&#225;c vết nứt b&#234;n trong chế độ đang ng&#224;y c&#224;ng s&#226;u sắc, v&#224; c&#225;c t&#225;c nh&#226;n b&#234;n ngo&#224;i dường như đang đổ th&#234;m dầu v&#224;o lửa, tạo ra một m&#244;i trường cực kỳ dễ b&#249;ng nổ.
- Kinh tế sụp đổ: đồng rial của Iran đ&#227; mất khoảng một nửa gi&#225; trị chỉ trong năm qua, l&#224;m x&#243;i m&#242;n nghi&#234;m trọng sức mua của người d&#226;n. Tỷ lệ lạm ph&#225;t ch&#237;nh thức l&#234;n tới 43%.
- Bất ổn x&#227; hội: c&#225;c cuộc biểu t&#236;nh, ban đầu b&#249;ng ph&#225;t sau khi c&#225;c chủ cửa h&#224;ng ở Tehran tức giận v&#236; sự sụt giảm mạnh gi&#225; trị của đồng rial, đ&#227; lan rộng ra khắp 31 tỉnh. 
- &#193;p lực b&#234;n ngo&#224;i: Israel &#225;m s&#225;t c&#225;c l&#227;nh đạo Iran v&#224; Mỹ đưa ra cảnh b&#225;o trực tiếp, l&#224;m suy yếu khả năng phản ứng của chế độ. 

Mức tăng 2 usd/th&#249;ng của gi&#225; dầu th&#244; gần đ&#226;y vẫn c&#242;n qu&#225; khi&#234;m tốn v&#224; chưa phản &#225;nh hết phạm vi rủi ro khổng lồ, một yếu tố bất ổn chưa được định gi&#225;, đến từ Iran. Dựa tr&#234;n c&#225;c diễn biến hiện tại, c&#243; ba kịch bản ch&#237;nh m&#224; c&#225;c nh&#224; quan s&#225;t tinh tường cần xem x&#233;t.

&#129351; Kịch bản 1: chế độ của l&#227;nh đạo tối cao Ali Khamenei sẽ tiếp tục tại vị nhưng li&#234;n tục phải đối mặt với c&#225;c cuộc biểu t&#236;nh v&#224; bất ổn x&#227; hội. T&#236;nh trạng kh&#244;ng chắc chắn n&#224;y sẽ giữ cho thị trường dầu mỏ lu&#244;n trong trạng th&#225;i căng thẳng. Với hơn 35 năm nắm quyền, Khamenei đ&#227; x&#226;y dựng một hệ thống quyền lực v&#224; an ninh trung th&#224;nh s&#226;u sắc. Bất kỳ nỗ lực n&#224;o nhằm lật đổ &#244;ng đều sẽ vấp phải sự kh&#225;ng cự dữ dội từ bộ m&#225;y n&#224;y, khiến cho một cuộc bế tắc k&#233;o d&#224;i trở th&#224;nh kịch bản c&#243; khả năng xảy ra cao nhất (x&#225;c suất 60%).

&#129352; Kịch bản 2: chế độ sụp đổ m&#224; kh&#244;ng c&#243; một người kế nhiệm r&#245; r&#224;ng, đẩy quốc gia 90 triệu d&#226;n n&#224;y v&#224;o một cuộc nội chiến hoặc t&#236;nh trạng hỗn loạn k&#233;o d&#224;i. Điều n&#224;y sẽ đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của to&#224;n bộ trung đ&#244;ng v&#224; đặc biệt l&#224; eo biển Hormuz, nơi một phần năm nguồn cung dầu to&#224;n cầu đi qua. Gi&#225; dầu sẽ tăng vọt l&#234;n những mức chưa từng thấy (x&#225;c suất 30%).

&#129353; Kịch bản 3: một chế độ mới, &#244;n h&#242;a hơn, l&#234;n nắm quyền v&#224; th&#224;nh c&#244;ng trong việc thuyết phục Washington nới lỏng c&#225;c lệnh trừng phạt. C&#225;c d&#242;ng vốn đầu tư nước ngo&#224;i sẽ đổ v&#224;o, gi&#250;p ng&#224;nh dầu mỏ iran phục hồi v&#224; tăng mạnh sản lượng. Về l&#226;u d&#224;i, kịch bản n&#224;y c&#243; thể dẫn đến việc gi&#225; dầu giảm do nguồn cung to&#224;n cầu tăng l&#234;n đ&#225;ng kể (x&#225;c suất 10%).



🌏 Màn kịch dầu mỏ: Venezuela chỉ là mồi nhử, bom nổ chậm nằm ở Iran

Thị trường dầu mỏ đang xôn xao việc lực lượng hoa kỳ bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela, lên những đồn đoán về khả năng quốc gia Mỹ Latinh này có thể phục hồi sản lượng dầu thô vốn đã bị tàn phá. Tuy nhiên, trong khi các tiêu đề báo chí và sự chú ý của nhà đầu tư đổ dồn vào Caracas, một mối đe dọa lớn hơn, bất đối xứng hơn đối với thị trường năng lượng toàn cầu đang âm thầm leo thang ở Tehran. Đây là một chiến thuật đánh lạc hướng cổ điển trong trò chơi địa chính trị: tạo ra một điểm nóng dễ thấy để che đi một cuộc khủng hoảng thực sự đang âm thầm định hình lại bản đồ năng lượng. 

Để thấy rõ sự khác biệt, hãy nhìn vào các con số. Iran hiện đang sản xuất hơn 3 triệu thùng dầu mỗi ngày, cao gấp ba lần so với Venezuela. Bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nào từ Iran, dù là do thay đổi chế độ hay hỗn loạn nội bộ, cũng sẽ tạo ra một cú sốc cung mạnh mẽ hơn nhiều so với bất kỳ sự phục hồi sản xuất nào, dù là lạc quan nhất, từ Venezuela. 

😱 Iran hiện tại không khác gì một thùng thuốc súng, nơi áp lực kinh tế và chính trị đang chồng chất đến mức nguy hiểm. Các vết nứt bên trong chế độ đang ngày càng sâu sắc, và các tác nhân bên ngoài dường như đang đổ thêm dầu vào lửa, tạo ra một môi trường cực kỳ dễ bùng nổ.
- Kinh tế sụp đổ: đồng rial của Iran đã mất khoảng một nửa giá trị chỉ trong năm qua, làm xói mòn nghiêm trọng sức mua của người dân. Tỷ lệ lạm phát chính thức lên tới 43%.
- Bất ổn xã hội: các cuộc biểu tình, ban đầu bùng phát sau khi các chủ cửa hàng ở Tehran tức giận vì sự sụt giảm mạnh giá trị của đồng rial, đã lan rộng ra khắp 31 tỉnh. 
- Áp lực bên ngoài: Israel ám sát các lãnh đạo Iran và Mỹ đưa ra cảnh báo trực tiếp, làm suy yếu khả năng phản ứng của chế độ. 

Mức tăng 2 usd/thùng của giá dầu thô gần đây vẫn còn quá khiêm tốn và chưa phản ánh hết phạm vi rủi ro khổng lồ, một yếu tố bất ổn chưa được định giá, đến từ Iran. Dựa trên các diễn biến hiện tại, có ba kịch bản chính mà các nhà quan sát tinh tường cần xem xét.

🥇 Kịch bản 1: chế độ của lãnh đạo tối cao Ali Khamenei sẽ tiếp tục tại vị nhưng liên tục phải đối mặt với các cuộc biểu tình và bất ổn xã hội. Tình trạng không chắc chắn này sẽ giữ cho thị trường dầu mỏ luôn trong trạng thái căng thẳng. Với hơn 35 năm nắm quyền, Khamenei đã xây dựng một hệ thống quyền lực và an ninh trung thành sâu sắc. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm lật đổ ông đều sẽ vấp phải sự kháng cự dữ dội từ bộ máy này, khiến cho một cuộc bế tắc kéo dài trở thành kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất (xác suất 60%).

🥈 Kịch bản 2: chế độ sụp đổ mà không có một người kế nhiệm rõ ràng, đẩy quốc gia 90 triệu dân này vào một cuộc nội chiến hoặc tình trạng hỗn loạn kéo dài. Điều này sẽ đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của toàn bộ trung đông và đặc biệt là eo biển Hormuz, nơi một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu đi qua. Giá dầu sẽ tăng vọt lên những mức chưa từng thấy (xác suất 30%).

🥉 Kịch bản 3: một chế độ mới, ôn hòa hơn, lên nắm quyền và thành công trong việc thuyết phục Washington nới lỏng các lệnh trừng phạt. Các dòng vốn đầu tư nước ngoài sẽ đổ vào, giúp ngành dầu mỏ iran phục hồi và tăng mạnh sản lượng. Về lâu dài, kịch bản này có thể dẫn đến việc giá dầu giảm do nguồn cung toàn cầu tăng lên đáng kể (xác suất 10%).

