&#127793; 1. C&#193;C DOANH NGHIỆP PH&#193;T THẢI LỚN – SẼ PHẢI MUA/B&#193;N T&#205;N CHỈ CARBON (ETS)

Trong cơ chế ETS đang th&#237; điểm, những doanh nghiệp c&#243; lượng ph&#225;t thải lớn nếu giảm ph&#225;t thải tốt hơn mức ph&#226;n bổ sẽ c&#243; t&#237;n chỉ dư để b&#225;n, c&#242;n nếu vượt hạn ngạch sẽ phải mua t&#237;n chỉ — điều n&#224;y tạo d&#242;ng thu hoặc nhu cầu mua t&#237;n chỉ carbon như một t&#224;i sản giao dịch:

&#128267; A. Năng lượng &amp; Điện – Thương mại điện carbon cao

Nh&#243;m n&#224;y c&#243; thể l&#224; b&#234;n phải mua t&#237;n chỉ nếu vượt hạn ngạch, nhưng nếu đầu tư hiệu quả v&#224;o năng lượng sạch họ c&#243; thể b&#225;n t&#237;n chỉ dư.

•	C&#225;c c&#244;ng ty ph&#225;t điện nhiệt than
L&#224; nh&#243;m c&#243; lượng ph&#225;t thải CO₂ lớn, sẽ bị &#225;p hạn ngạch ETS v&#224; cần mua t&#237;n chỉ nếu vượt mức. V&#237; dụ ti&#234;u biểu — tuy kh&#244;ng phải t&#234;n cụ thể do kh&#244;ng c&#243; dữ liệu c&#244;ng khai về danh s&#225;ch ban đầu — nhưng nh&#236;n chung c&#225;c doanh nghiệp nhiệt điện ni&#234;m yết tr&#234;n HSX/HNX thuộc nh&#243;m n&#224;y sẽ bị ảnh hưởng mạnh (nh&#243;m nhiệt điện than, kh&#237;).

&#127981; B. Cement – Th&#233;p – Ng&#224;nh c&#244;ng nghiệp nặng

Cũng nằm trong nh&#243;m đối tượng của ETS theo khung pilot ETS, nghĩa l&#224; c&#225;c doanh nghiệp trong nh&#243;m n&#224;y bị chi phối bởi nhu cầu mua b&#225;n t&#237;n chỉ:

•	C&#225;c doanh nghiệp xi măng lớn ni&#234;m yết:

◦	Vicem (Vinacement) – nh&#243;m c&#225;c c&#244;ng ty trực thuộc Tổng c&#244;ng ty Xi măng Việt Nam

◦	C&#225;c c&#244;ng ty th&#233;p (như Hoa Sen Group, HPG – Ho&#224; Ph&#225;t)
(C&#225;c doanh nghiệp n&#224;y kh&#244;ng trực tiếp “sản xuất t&#237;n chỉ”, nhưng họ sẽ l&#224; người mua t&#237;n chỉ carbon nếu vượt hạn ngạch).



&#128200; 2. C&#193;C C&#212;NG TY C&#211; HOẠT ĐỘNG XANH / DỰ &#193;N GIẢM PH&#193;T THẢI – C&#211; THỂ TẠO &amp; B&#193;N T&#205;N CHỈ

Một số c&#244;ng ty ni&#234;m yết c&#243; dự &#225;n năng lượng sạch, l&#226;m nghiệp, n&#244;ng nghiệp carbon hoặc chương tr&#236;nh giảm ph&#225;t thải lớn sẽ c&#243; cơ hội tạo t&#237;n chỉ carbon th&#244;ng qua dự &#225;n v&#224; b&#225;n ch&#250;ng tr&#234;n thị trường.

☀️ A. C&#244;ng ty năng lượng t&#225;i tạo

C&#225;c doanh nghiệp đầu tư v&#224;o điện mặt trời, điện gi&#243; c&#243; thể ph&#225;t triển dự &#225;n giảm ph&#225;t thải:

•	C&#225;c nh&#224; đầu tư năng lượng t&#225;i tạo ni&#234;m yết:

◦	C&#225;c c&#244;ng ty ni&#234;m yết ph&#225;t triển dự &#225;n điện mặt trời / gi&#243; (v&#237; dụ: REE – REE Corporation, PPC – C&#244;ng ty Cổ phần Điện lực Dầu kh&#237; Nhơn Trạch 2)
Những doanh nghiệp n&#224;y nếu đo lường, b&#225;o c&#225;o &amp; chứng nhận giảm ph&#225;t thải c&#243; thể tạo t&#237;n chỉ carbon theo quy định v&#224; b&#225;n ra thị trường carbon.

&#127794; B. C&#244;ng ty ph&#225;t triển dự &#225;n đất rừng &amp; hấp thụ carbon

Kh&#244;ng nhiều c&#244;ng ty lớn ni&#234;m yết chuy&#234;n về trồng rừng carbon, nhưng một số doanh nghiệp c&#243; mảng l&#226;m nghiệp hoặc n&#244;ng nghiệp bền vững c&#243; thể hưởng lợi nếu ph&#225;t triển dự &#225;n t&#237;n chỉ carbon:

•	C&#225;c doanh nghiệp n&#244;ng – l&#226;m nghiệp/đất lớn:

◦	V&#237; dụ: c&#225;c doanh nghiệp trồng rừng, cao su, l&#226;m sản quy m&#244; lớn nếu thực hiện c&#225;c dự &#225;n “blue carbon/forest carbon” c&#243; thể ph&#225;t sinh t&#237;n chỉ.
(Đa phần nh&#243;m n&#224;y thường l&#224; doanh nghiệp tư nh&#226;n hoặc FDI — nhưng nếu l&#224; c&#244;ng ty con của doanh nghiệp ni&#234;m yết th&#236; t&#237;n chỉ li&#234;n quan sẽ phản &#225;nh v&#224;o kết quả kinh doanh).



&#128188; 3. C&#193;C DOANH NGHIỆP TRUNG GIAN T&#192;I CH&#205;NH, CHỨNG KHO&#193;N, FINTECH

V&#236; Nghị định quy định giao dịch t&#237;n chỉ carbon phải qua t&#224;i khoản chứng kho&#225;n/ph&#237; giao dịch n&#234;n:

&#128202; A. C&#225;c c&#244;ng ty chứng kho&#225;n ni&#234;m yết

Sẽ tham gia trung gian giao dịch t&#237;n chỉ carbon, hưởng lợi từ hoa hồng giao dịch carbon như một sản phẩm mới:

•	C&#225;c c&#244;ng ty chứng kho&#225;n lớn ni&#234;m yết như:
Nh&#243;m n&#224;y kh&#244;ng trực tiếp tạo t&#237;n chỉ carbon, nhưng sẽ h&#224;nh nghề m&#244;i giới/b&#225;n lẻ t&#237;n chỉ carbon tr&#234;n s&#224;n chứng kho&#225;n, tạo th&#234;m doanh thu hoa hồng.

◦	SSI Securities (SSI)

◦	VNDirect (VND)

◦	HSC (HCM)

&#127974; B. Ng&#226;n h&#224;ng thương mại v&#224; t&#224;i ch&#237;nh xanh

C&#225;c ng&#226;n h&#224;ng c&#243; dịch vụ ESG/green finance mạnh c&#243; thể:

•	Hỗ trợ t&#224;i trợ dự &#225;n carbon

•	Cung cấp t&#237;n dụng xanh cho c&#225;c chủ dự &#225;n tạo t&#237;n chỉ

•	Ph&#225;t triển sản phẩm c&#244;ng cụ t&#224;i ch&#237;nh li&#234;n quan carbon

C&#225;c ng&#226;n h&#224;ng ni&#234;m yết lớn như: Vietcombank (VCB), BIDV (BID), VietinBank (CTG) c&#243; thể hưởng lợi gi&#225;n tiếp từ d&#242;ng vốn xanh carbon, tr&#225;i phiếu carbon, sản phẩm ESG.

&#128204; T&#211;M LẠI — C&#193;C NH&#211;M CỔ PHIẾU HƯỞNG LỢI

Nh&#243;m doanh nghiệpC&#225;ch hưởng lợi

Ph&#225;t thải lớn (ETS)

Mua t&#237;n chỉ carbon để b&#249; ph&#225;t thải hoặc b&#225;n t&#237;n chỉ dư

Năng lượng t&#225;i tạo / giảm ph&#225;t thải

Tạo t&#237;n chỉ carbon từ dự &#225;n sạch → b&#225;n

Chứng kho&#225;n / t&#224;i ch&#237;nh

M&#244;i giới giao dịch t&#237;n chỉ carbon + sản phẩm ESG

Ng&#226;n h&#224;ng &amp; t&#224;i ch&#237;nh xanh

T&#224;i trợ dự &#225;n carbon &amp; sản phẩm t&#224;i ch&#237;nh li&#234;n quan carbon



&#128205; LƯU &#221; ĐẦU TƯ

1.	Chưa c&#243; thị gi&#225; carbon cụ thể tại Việt Nam khi thị trường carbon vừa ra đời v&#224; đang th&#237; điểm (cho đến khi ETS vận h&#224;nh ch&#237;nh thức).

2.	Gi&#225; trị t&#237;n chỉ carbon phụ thuộc v&#224;o chuẩn đo lường — x&#225;c nhận dự &#225;n – ti&#234;u chuẩn quốc tế (VCS/Gold Standard), n&#234;n doanh nghiệp cần chứng nhận đ&#250;ng quy tr&#236;nh mới được giao dịch.

3.	Thị trường carbon đầy biến động v&#224; phụ thuộc v&#224;o quy định ph&#225;p l&#253;, ch&#237;nh s&#225;ch gi&#225; carbon, chất lượng đo lường giảm ph&#225;t thải — kh&#244;ng phải c&#244;ng ty n&#224;o tham gia cũng đồng nghĩa lợi nhuận ngay lập tức.

🌱 1. CÁC DOANH NGHIỆP PHÁT THẢI LỚN – SẼ PHẢI MUA/BÁN TÍN CHỈ CARBON (ETS)

Trong cơ chế ETS đang thí điểm, những doanh nghiệp có lượng phát thải lớn nếu giảm phát thải tốt hơn mức phân bổ sẽ có tín chỉ dư để bán, còn nếu vượt hạn ngạch sẽ phải mua tín chỉ — điều này tạo dòng thu hoặc nhu cầu mua tín chỉ carbon như một tài sản giao dịch:

🔋 A. Năng lượng & Điện – Thương mại điện carbon cao

Nhóm này có thể là bên phải mua tín chỉ nếu vượt hạn ngạch, nhưng nếu đầu tư hiệu quả vào năng lượng sạch họ có thể bán tín chỉ dư.

•	Các công ty phát điện nhiệt than
Là nhóm có lượng phát thải CO₂ lớn, sẽ bị áp hạn ngạch ETS và cần mua tín chỉ nếu vượt mức. Ví dụ tiêu biểu — tuy không phải tên cụ thể do không có dữ liệu công khai về danh sách ban đầu — nhưng nhìn chung các doanh nghiệp nhiệt điện niêm yết trên HSX/HNX thuộc nhóm này sẽ bị ảnh hưởng mạnh (nhóm nhiệt điện than, khí).

🏭 B. Cement – Thép – Ngành công nghiệp nặng

Cũng nằm trong nhóm đối tượng của ETS theo khung pilot ETS, nghĩa là các doanh nghiệp trong nhóm này bị chi phối bởi nhu cầu mua bán tín chỉ:

•	Các doanh nghiệp xi măng lớn niêm yết:

◦	Vicem (Vinacement) – nhóm các công ty trực thuộc Tổng công ty Xi măng Việt Nam

◦	Các công ty thép (như Hoa Sen Group, HPG – Hoà Phát)
(Các doanh nghiệp này không trực tiếp “sản xuất tín chỉ”, nhưng họ sẽ là người mua tín chỉ carbon nếu vượt hạn ngạch).



📈 2. CÁC CÔNG TY CÓ HOẠT ĐỘNG XANH / DỰ ÁN GIẢM PHÁT THẢI – CÓ THỂ TẠO & BÁN TÍN CHỈ

Một số công ty niêm yết có dự án năng lượng sạch, lâm nghiệp, nông nghiệp carbon hoặc chương trình giảm phát thải lớn sẽ có cơ hội tạo tín chỉ carbon thông qua dự án và bán chúng trên thị trường.

☀️ A. Công ty năng lượng tái tạo

Các doanh nghiệp đầu tư vào điện mặt trời, điện gió có thể phát triển dự án giảm phát thải:

•	Các nhà đầu tư năng lượng tái tạo niêm yết:

◦	Các công ty niêm yết phát triển dự án điện mặt trời / gió (ví dụ: REE – REE Corporation, PPC – Công ty Cổ phần Điện lực Dầu khí Nhơn Trạch 2)
Những doanh nghiệp này nếu đo lường, báo cáo & chứng nhận giảm phát thải có thể tạo tín chỉ carbon theo quy định và bán ra thị trường carbon.

🌲 B. Công ty phát triển dự án đất rừng & hấp thụ carbon

Không nhiều công ty lớn niêm yết chuyên về trồng rừng carbon, nhưng một số doanh nghiệp có mảng lâm nghiệp hoặc nông nghiệp bền vững có thể hưởng lợi nếu phát triển dự án tín chỉ carbon:

•	Các doanh nghiệp nông – lâm nghiệp/đất lớn:

◦	Ví dụ: các doanh nghiệp trồng rừng, cao su, lâm sản quy mô lớn nếu thực hiện các dự án “blue carbon/forest carbon” có thể phát sinh tín chỉ.
(Đa phần nhóm này thường là doanh nghiệp tư nhân hoặc FDI — nhưng nếu là công ty con của doanh nghiệp niêm yết thì tín chỉ liên quan sẽ phản ánh vào kết quả kinh doanh).



💼 3. CÁC DOANH NGHIỆP TRUNG GIAN TÀI CHÍNH, CHỨNG KHOÁN, FINTECH

Vì Nghị định quy định giao dịch tín chỉ carbon phải qua tài khoản chứng khoán/phí giao dịch nên:

📊 A. Các công ty chứng khoán niêm yết

Sẽ tham gia trung gian giao dịch tín chỉ carbon, hưởng lợi từ hoa hồng giao dịch carbon như một sản phẩm mới:

•	Các công ty chứng khoán lớn niêm yết như:
Nhóm này không trực tiếp tạo tín chỉ carbon, nhưng sẽ hành nghề môi giới/bán lẻ tín chỉ carbon trên sàn chứng khoán, tạo thêm doanh thu hoa hồng.

◦	SSI Securities (SSI)

◦	VNDirect (VND)

◦	HSC (HCM)

🏦 B. Ngân hàng thương mại và tài chính xanh

Các ngân hàng có dịch vụ ESG/green finance mạnh có thể:

•	Hỗ trợ tài trợ dự án carbon

•	Cung cấp tín dụng xanh cho các chủ dự án tạo tín chỉ

•	Phát triển sản phẩm công cụ tài chính liên quan carbon

Các ngân hàng niêm yết lớn như: Vietcombank (VCB), BIDV (BID), VietinBank (CTG) có thể hưởng lợi gián tiếp từ dòng vốn xanh carbon, trái phiếu carbon, sản phẩm ESG.

📌 TÓM LẠI — CÁC NHÓM CỔ PHIẾU HƯỞNG LỢI

Nhóm doanh nghiệpCách hưởng lợi

Phát thải lớn (ETS)

Mua tín chỉ carbon để bù phát thải hoặc bán tín chỉ dư

Năng lượng tái tạo / giảm phát thải

Tạo tín chỉ carbon từ dự án sạch → bán

Chứng khoán / tài chính

Môi giới giao dịch tín chỉ carbon + sản phẩm ESG

Ngân hàng & tài chính xanh

Tài trợ dự án carbon & sản phẩm tài chính liên quan carbon



📍 LƯU Ý ĐẦU TƯ

1.	Chưa có thị giá carbon cụ thể tại Việt Nam khi thị trường carbon vừa ra đời và đang thí điểm (cho đến khi ETS vận hành chính thức).

2.	Giá trị tín chỉ carbon phụ thuộc vào chuẩn đo lường — xác nhận dự án – tiêu chuẩn quốc tế (VCS/Gold Standard), nên doanh nghiệp cần chứng nhận đúng quy trình mới được giao dịch.

3.	Thị trường carbon đầy biến động và phụ thuộc vào quy định pháp lý, chính sách giá carbon, chất lượng đo lường giảm phát thải — không phải công ty nào tham gia cũng đồng nghĩa lợi nhuận ngay lập tức.