L&#224;m n&#244;ng nghiệp kiểu tỷ ph&#250; Trần B&#225; Dương

Nhiều người kh&#244;ng hiểu động lực n&#224;o để &#244;ng Trần B&#225; Dương bỏ ra gần 700 triệu đ&#244; la (tr&#234;n tổng số 3 tỷ đ&#244; la cho n&#244;ng nghiệp) đầu tư v&#224;o v&#249;ng đất kh&#244; cằn, ngh&#232;o dinh dưỡng gần khu vực gi&#225;p bi&#234;n giới Campuchia/Việt Nam - nơi chỉ c&#243; nắng, gi&#243; v&#224; bụi đất đỏ mịt m&#249; - chỉ để trồng chuối, c&#225;c loại c&#226;y ăn tr&#225;i, trồng cỏ nu&#244;i b&#242;, nu&#244;i yến, nu&#244;i mấy vạn c&#244;ng nh&#226;n.

C&#243; lẽ nhiệt huyết dồn hết v&#224;o c&#226;u slogan treo ở c&#225;c khu li&#234;n hợp Snuol, Koun Mom (Campuchia) v&#224; Cao Nguy&#234;n (Việt Nam): &quot;N&#226;ng tầm n&#244;ng nghiệp Việt&quot;. Nhưng n&#243;i, đề ra khẩu hiệu l&#224; một chuyện, c&#242;n l&#224;m thực tế lại l&#224; một chuyện kh&#225;c. Kh&#244;ng phải ai cũng l&#224;m được. C&#243; tiền chưa chắc đ&#227; l&#224;m được. Trải nghiệm n&#224;y, người đ&#227; bước qua cay đắng đầu ti&#234;n c&#243; lẽ l&#224; &#244;ng Ba Đức (chủ Ho&#224;ng Anh Gia Lai). 

&#212;ng Ba Đức đổ nhiều tiền, c&#244;ng sức v&#224;o c&#225;c khu li&#234;n hợp cũng để l&#224;m n&#244;ng nghiệp, t&#237;nh to&#225;n lời lỗ v&#224; thời gian thu hồi vốn rất b&#224;i bản nhưng khi triển khai thực tế trồng lại kh&#244;ng mang hiệu quả kinh tế cao. Trồng ra được tr&#225;i chuối loại A đạt tỷ lệ từ 10&#247;30% đ&#227; mừng lắm rồi. C&#243; thời điểm truyền th&#244;ng ầm ĩ &#244;ng Ba Đức cho heo ăn chuối. Nhưng heo chỉ ăn được th&#226;n chuối đ&#227; qua chế biến chứ đ&#226;u c&#243; ăn được tr&#225;i chuối xanh.

&#212;ng Ba Đức c&#243; c&#244;ng khai ph&#243;ng tư duy l&#224;m n&#244;ng nghiệp đại tr&#224; nhưng rốt cuộc cũng đ&#224;nh bu&#244;ng xu&#244;i, nhường lại cho tỷ ph&#250; Trần B&#225; Dương phần lớn diện t&#237;ch gần 41.000 hecta diện t&#237;ch trồng chuối, cao su v&#224; c&#225;c loại c&#226;y ăn tr&#225;i k&#233;m hiệu quả kh&#225;c để tồn tại v&#224; bước tiếp.

Người ta hơn nhau ở c&#225;ch quản trị hệ thống chứ kh&#244;ng phải c&#243; tiền l&#224; l&#224;m được. &#212;ng Ba Đức c&#243; l&#250;c trồng đến 5.290 hecta chuối ở khu li&#234;n hợp Koun Mom v&#224; 2.017 hecta chuối ở Snuol v&#224; thất bại ở c&#225;ch tiết giảm chi ph&#237; đến mức thấp nhất bằng việc thu&#234; nh&#226;n c&#244;ng thời vụ th&#244;ng qua trung gian c&#225; nh&#226;n nhận kho&#225;n. C&#225; nh&#226;n n&#224;y thu&#234; lại c&#244;ng nh&#226;n l&#224;m c&#244;ng ng&#224;y n&#224;o t&#237;nh ng&#224;y đ&#243;. Kh&#244;ng kiểm so&#225;t được hiệu quả c&#244;ng việc, c&#244;ng nh&#226;n v&#224;o l&#224;m ở t&#226;m thế l&#224;m hết giờ để về, l&#224;m biếng nửa l&#224;m nửa chơi, l&#224;m dối l&#224;m ẩu, kh&#244;ng to&#224;n t&#226;m to&#224;n &#253; chăm s&#243;c c&#226;y chuối. Kết quả chuối phế thải chiếm từ 35&#247;50%, kh&#244;ng như mong đợi v&#224; t&#237;nh to&#225;n ban đầu của &#244;ng Ba Đức.

Tỷ ph&#250; Trần B&#225; Dương tư duy theo kiểu kh&#225;c, kh&#244;ng ngại chi ph&#237; đầu tư ban đầu. &#212;ng thu&#234; lu&#244;n hơn 10.000 c&#244;ng nh&#226;n cho một khu li&#234;n hợp (tổng 28.000 c&#225;n bộ c&#244;ng nh&#226;n vi&#234;n, năm 2026 tuyển th&#234;m 22.000 c&#244;ng nh&#226;n), bao ăn ng&#224;y ba buổi, x&#226;y nh&#224; cho ở, con c&#225;i sinh ra được cho đi học, mời thầy về dạy văn h&#243;a ban đ&#234;m cho c&#244;ng nh&#226;n, tổ chức đ&#224;o tạo n&#226;ng cao tr&#236;nh độ v&#224; trả lương tương đối cao so với mặt bằng thu nhập của người lao động ở Campuchia. C&#244;ng nh&#226;n kh&#244;ng lo về cơm &#225;o gạo tiền nữa n&#234;n dồn hết c&#244;ng sức v&#224; tr&#225;ch nhiệm v&#224;o c&#226;y chuối. Kết quả chuối loại A (loại d&#224;nh cho xuất khẩu sang thị trường kh&#243; t&#237;nh ở Nhật Bản, Trung Quốc) đạt tỷ lệ hơn 85%, chuối phế thải chỉ c&#242;n 3% để l&#224;m nguy&#234;n liệu chế biến thức ăn cho b&#242;.

Đưa tư duy c&#244;ng nghiệp v&#224;o sản xuất n&#244;ng nghiệp l&#224; c&#225;ch m&#224; &#244;ng Trần B&#225; Dương &quot;đốt tiền&quot; ở v&#249;ng đất kh&#244; cằn ở c&#225;c khu li&#234;n hợp. &#212;ng d&#225;m đầu tư hơn 1.000km đường ray r&#242;ng rọc chạy khắp c&#225;c vườn chuối chỉ để tự động k&#233;o chuối về xưởng sản xuất đ&#243;ng g&#243;i. 

Ngay cả những vườn chuối gần với xưởng chế biến, mọi người đề xuất kh&#244;ng cần l&#224;m r&#242;ng rọc k&#233;o chuối, cho c&#244;ng nh&#226;n v&#225;c chuối thủ c&#244;ng để tiết kiệm chi ph&#237; nhưng &#244;ng vẫn lắc đầu, kh&#244;ng để c&#244;ng nh&#226;n mất sức v&#224;o việc v&#225;c chuối, phần v&#236; hiệu quả c&#244;ng việc, phần v&#236; để đảm bảo chất lượng cho buồng chuối c&#242;n vẹn nguy&#234;n kh&#244;ng vết trầy. Chuối chỉ cần c&#243; vết trầy hoặc chấm trắng ở đầu quả, c&#225;c nước sẽ phạt v&#224; trả về nguy&#234;n cả container.

Người d&#225;m bỏ ra tiền tỷ đ&#244; để đầu tư hệ thống nh&#224; xưởng thu hoạch hơn 5.100 hecta trồng chuối, rồi vận chuyển, chế biến, bảo quản chuối, hệ thống m&#225;y m&#243;c chế biến thức ăn cho b&#242; từ c&#226;y chuối, l&#224;m sợi chuối, x&#226;y dựng hệ thống nh&#224; xưởng nu&#244;i đ&#224;n b&#242; gần 83.000 con, hệ thống tưới tự động, đập hồ chứa nước, nh&#224; m&#225;y lọc nước sạch, nh&#224; xưởng chế biến ph&#226;n b&#242;, bạt n&#250;i san lấp mặt bằng trồng cỏ, c&#225;c loại c&#226;y ăn tr&#225;i kh&#225;c, nh&#224; ở bếp ăn, trường học cho mấy vạn c&#244;ng nh&#226;n, nh&#224; nu&#244;i yến...chỉ để nhặt nhạnh doanh thu từ quả chuối, thịt b&#242;. Tất cả đều được cơ giới h&#243;a. Từng khu nh&#224; xưởng đều do &#244;ng Trần B&#225; Dương thiết kế. Mỗi m&#233;t đất ở c&#225;c khu li&#234;n hợp đều c&#243; dấu ch&#226;n &#244;ng bước qua. Nước m&#236;nh c&#243; mấy doanh nh&#226;n d&#225;m nghĩ, d&#225;m l&#224;m, d&#225;m đầu tư chi ph&#237; ban đầu qu&#225; lớn v&#224; đầy nhiệt huyết nhưng tiềm ẩn rủi ro như vậy?

Vậy m&#224; tr&#225;i chuối mang thương hiệu đến từ n&#244;ng nghiệp Việt Nam đ&#227; c&#243; mặt ở thị trường Nhật Bản, Trung Quốc, Iran, Kazakhstan. Năm 2025, tổng doanh thu từ n&#244;ng nghiệp đạt 3.034 tỷ đồng, hiện sản lượng chuối v&#224; c&#225;c sản phẩm kh&#225;c của năm 2026 đ&#227; được đối t&#225;c k&#253; hợp đồng mua trước hạn, đạt tổng doanh thu 9.825 tỷ đồng. Sản lượng năm 2027 cũng đ&#227; b&#225;n hết v&#224; doanh số c&#242;n đạt 20.198 tỷ đồng.

&#212;ng Trần B&#225; Dương bảo, trồng chuối sẽ thu hồi vốn tr&#234;n 1 hecta l&#224; 4 năm. Qu&#225; kinh khủng cho một tư duy cơ giới h&#243;a n&#244;ng nghiệp. V&#224; &#244;ng ấy đang chuẩn bị l&#224;m c&#225;nh đồng trồng l&#250;a mang thương hiệu Việt theo c&#225;ch hiện đại với tư duy c&#244;ng nghiệp ở Th&#225;i B&#236;nh.

Làm nông nghiệp kiểu tỷ phú Trần Bá Dương

Nhiều người không hiểu động lực nào để ông Trần Bá Dương bỏ ra gần 700 triệu đô la (trên tổng số 3 tỷ đô la cho nông nghiệp) đầu tư vào vùng đất khô cằn, nghèo dinh dưỡng gần khu vực giáp biên giới Campuchia/Việt Nam - nơi chỉ có nắng, gió và bụi đất đỏ mịt mù - chỉ để trồng chuối, các loại cây ăn trái, trồng cỏ nuôi bò, nuôi yến, nuôi mấy vạn công nhân.

Có lẽ nhiệt huyết dồn hết vào câu slogan treo ở các khu liên hợp Snuol, Koun Mom (Campuchia) và Cao Nguyên (Việt Nam): "Nâng tầm nông nghiệp Việt". Nhưng nói, đề ra khẩu hiệu là một chuyện, còn làm thực tế lại là một chuyện khác. Không phải ai cũng làm được. Có tiền chưa chắc đã làm được. Trải nghiệm này, người đã bước qua cay đắng đầu tiên có lẽ là ông Ba Đức (chủ Hoàng Anh Gia Lai). 

Ông Ba Đức đổ nhiều tiền, công sức vào các khu liên hợp cũng để làm nông nghiệp, tính toán lời lỗ và thời gian thu hồi vốn rất bài bản nhưng khi triển khai thực tế trồng lại không mang hiệu quả kinh tế cao. Trồng ra được trái chuối loại A đạt tỷ lệ từ 10÷30% đã mừng lắm rồi. Có thời điểm truyền thông ầm ĩ ông Ba Đức cho heo ăn chuối. Nhưng heo chỉ ăn được thân chuối đã qua chế biến chứ đâu có ăn được trái chuối xanh.

Ông Ba Đức có công khai phóng tư duy làm nông nghiệp đại trà nhưng rốt cuộc cũng đành buông xuôi, nhường lại cho tỷ phú Trần Bá Dương phần lớn diện tích gần 41.000 hecta diện tích trồng chuối, cao su và các loại cây ăn trái kém hiệu quả khác để tồn tại và bước tiếp.

Người ta hơn nhau ở cách quản trị hệ thống chứ không phải có tiền là làm được. Ông Ba Đức có lúc trồng đến 5.290 hecta chuối ở khu liên hợp Koun Mom và 2.017 hecta chuối ở Snuol và thất bại ở cách tiết giảm chi phí đến mức thấp nhất bằng việc thuê nhân công thời vụ thông qua trung gian cá nhân nhận khoán. Cá nhân này thuê lại công nhân làm công ngày nào tính ngày đó. Không kiểm soát được hiệu quả công việc, công nhân vào làm ở tâm thế làm hết giờ để về, làm biếng nửa làm nửa chơi, làm dối làm ẩu, không toàn tâm toàn ý chăm sóc cây chuối. Kết quả chuối phế thải chiếm từ 35÷50%, không như mong đợi và tính toán ban đầu của ông Ba Đức.

Tỷ phú Trần Bá Dương tư duy theo kiểu khác, không ngại chi phí đầu tư ban đầu. Ông thuê luôn hơn 10.000 công nhân cho một khu liên hợp (tổng 28.000 cán bộ công nhân viên, năm 2026 tuyển thêm 22.000 công nhân), bao ăn ngày ba buổi, xây nhà cho ở, con cái sinh ra được cho đi học, mời thầy về dạy văn hóa ban đêm cho công nhân, tổ chức đào tạo nâng cao trình độ và trả lương tương đối cao so với mặt bằng thu nhập của người lao động ở Campuchia. Công nhân không lo về cơm áo gạo tiền nữa nên dồn hết công sức và trách nhiệm vào cây chuối. Kết quả chuối loại A (loại dành cho xuất khẩu sang thị trường khó tính ở Nhật Bản, Trung Quốc) đạt tỷ lệ hơn 85%, chuối phế thải chỉ còn 3% để làm nguyên liệu chế biến thức ăn cho bò.

Đưa tư duy công nghiệp vào sản xuất nông nghiệp là cách mà ông Trần Bá Dương "đốt tiền" ở vùng đất khô cằn ở các khu liên hợp. Ông dám đầu tư hơn 1.000km đường ray ròng rọc chạy khắp các vườn chuối chỉ để tự động kéo chuối về xưởng sản xuất đóng gói. 

Ngay cả những vườn chuối gần với xưởng chế biến, mọi người đề xuất không cần làm ròng rọc kéo chuối, cho công nhân vác chuối thủ công để tiết kiệm chi phí nhưng ông vẫn lắc đầu, không để công nhân mất sức vào việc vác chuối, phần vì hiệu quả công việc, phần vì để đảm bảo chất lượng cho buồng chuối còn vẹn nguyên không vết trầy. Chuối chỉ cần có vết trầy hoặc chấm trắng ở đầu quả, các nước sẽ phạt và trả về nguyên cả container.

Người dám bỏ ra tiền tỷ đô để đầu tư hệ thống nhà xưởng thu hoạch hơn 5.100 hecta trồng chuối, rồi vận chuyển, chế biến, bảo quản chuối, hệ thống máy móc chế biến thức ăn cho bò từ cây chuối, làm sợi chuối, xây dựng hệ thống nhà xưởng nuôi đàn bò gần 83.000 con, hệ thống tưới tự động, đập hồ chứa nước, nhà máy lọc nước sạch, nhà xưởng chế biến phân bò, bạt núi san lấp mặt bằng trồng cỏ, các loại cây ăn trái khác, nhà ở bếp ăn, trường học cho mấy vạn công nhân, nhà nuôi yến...chỉ để nhặt nhạnh doanh thu từ quả chuối, thịt bò. Tất cả đều được cơ giới hóa. Từng khu nhà xưởng đều do ông Trần Bá Dương thiết kế. Mỗi mét đất ở các khu liên hợp đều có dấu chân ông bước qua. Nước mình có mấy doanh nhân dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư chi phí ban đầu quá lớn và đầy nhiệt huyết nhưng tiềm ẩn rủi ro như vậy?

Vậy mà trái chuối mang thương hiệu đến từ nông nghiệp Việt Nam đã có mặt ở thị trường Nhật Bản, Trung Quốc, Iran, Kazakhstan. Năm 2025, tổng doanh thu từ nông nghiệp đạt 3.034 tỷ đồng, hiện sản lượng chuối và các sản phẩm khác của năm 2026 đã được đối tác ký hợp đồng mua trước hạn, đạt tổng doanh thu 9.825 tỷ đồng. Sản lượng năm 2027 cũng đã bán hết và doanh số còn đạt 20.198 tỷ đồng.

Ông Trần Bá Dương bảo, trồng chuối sẽ thu hồi vốn trên 1 hecta là 4 năm. Quá kinh khủng cho một tư duy cơ giới hóa nông nghiệp. Và ông ấy đang chuẩn bị làm cánh đồng trồng lúa mang thương hiệu Việt theo cách hiện đại với tư duy công nghiệp ở Thái Bình.