Rất c&#243; thể chỉ trong v&#224;i giờ nữa hoặc ngay ng&#224;y mai cuộc chiến n&#224;y sẽ đạt đến điểm kh&#244;ng thể quay đầu. V&#224; t&#244;i mong kh&#244;ng phải như vậy. Nếu Trump ra lệnh tấn c&#244;ng cơ sở hạ tầng d&#226;n sự của Iran th&#236; Mỹ đ&#227; l&#250;n s&#226;u v&#224;o bẫy leo thang.

B&#224;i viết dưới đ&#226;y t&#244;i chia sẻ những g&#243;c nh&#236;n kh&#225;c t&#244;i đọc được, v&#224; n&#243; rất kh&#225;c so với đại đa số những đ&#225;nh gi&#225; thiển cận m&#224; t&#244;i thấy nhan nhản tr&#234;n mạng. C&#225;c bạn c&#243; thể tham khảo.

Tại sao leo thang thất bại?

Hoa Kỳ đ&#227; từng ở trong ho&#224;n cảnh n&#224;y trước đ&#226;y.
V&#224;o m&#249;a thu năm 1967, Tổng thống Lyndon Johnson đối mặt với một thực tế phũ ph&#224;ng tại Việt Nam. Sau nhiều năm dần dần tăng cường chiến dịch kh&#244;ng k&#237;ch Sấm Rền (Rolling Thunder) — mở rộng danh s&#225;ch mục ti&#234;u, tăng tần suất xuất k&#237;ch v&#224; đ&#225;nh ph&#225; cơ sở hạ tầng qu&#226;n sự khắp miền Bắc Việt Nam — mục ti&#234;u cốt l&#245;i vẫn kh&#244;ng đạt được. H&#224; Nội kh&#244;ng nhượng bộ. 

Họ kh&#244;ng đ&#224;m ph&#225;n theo c&#225;c điều kiện của Washington.

Họ hứng chịu tổn thất v&#224; tiếp tục cuộc chiến.

H&#244;m nay, Donald Trump đang đối mặt với một t&#236;nh huống tương tự đến kỳ lạ. Một chiến dịch bắt đầu với những mục ti&#234;u hạn chế đ&#227; mở rộng từng bước một. Mỗi đợt n&#233;m bom đều hứa hẹn tạo ra đ&#242;n bẩy. Mỗi đợt đều thất bại trong việc tạo ra kết quả ch&#237;nh trị mong muốn. V&#224; giờ đ&#226;y, khi thời hạn trong tối hậu thư của &#244;ng đang đến gần, &#225;p lực phải leo thang hơn nữa đang đ&#232; nặng.

C&#226;u trả lời của Johnson năm 1967 l&#224; c&#225;i m&#224; c&#225;c cố vấn của &#244;ng gọi l&#224; một &quot;c&#250; đ&#242;n đau&quot; (sharp knock) — một sự mở rộng quyết liệt việc n&#233;m bom vượt ra ngo&#224;i c&#225;c mục ti&#234;u qu&#226;n sự để đ&#225;nh v&#224;o nền tảng kinh tế của miền Bắc Việt Nam.

Trump hiện nay dường như đang c&#226;n nhắc phi&#234;n bản của ri&#234;ng m&#236;nh cho động th&#225;i đ&#243;. Logic của &quot;C&#250; đ&#242;n đau&quot;

&quot;C&#250; đ&#242;n đau&quot; kh&#244;ng phải l&#224; sự ngẫu hứng. N&#243; l&#224; sản phẩm của một l&#253; thuyết r&#245; r&#224;ng.
Nếu việc n&#233;m bom hạn chế v&#224;o c&#225;c mục ti&#234;u qu&#226;n sự kh&#244;ng thể khuất phục được miền Bắc Việt Nam, th&#236; sự gi&#225;n đoạn kinh tế tr&#234;n diện rộng c&#243; thể l&#224;m được. &#221; tưởng l&#224; tăng c&#225;i gi&#225; phải trả cho việc kh&#225;ng cự kh&#244;ng chỉ đối với ch&#237;nh quyền, m&#224; đối với to&#224;n x&#227; hội. Bằng c&#225;ch nhắm v&#224;o c&#225;c kho chứa dầu mỏ, trạm ph&#225;t điện, mạng lưới giao th&#244;ng v&#224; cơ sở hạ tầng c&#244;ng nghiệp, c&#225;c nh&#224; hoạch định Hoa Kỳ hy vọng tạo ra một sự căng thẳng mang t&#237;nh hệ thống — thiếu hụt nhi&#234;n liệu, tắc nghẽn sản xuất v&#224; đổ vỡ hậu cần — điều sẽ buộc H&#224; Nội phải xem x&#233;t lại lập trường của m&#236;nh.

Chiến dịch đ&#227; được mở rộng theo hướng đ&#243;.

Năm 1967, m&#225;y bay Mỹ đ&#227; tấn c&#244;ng c&#225;c kho dầu lớn ở H&#224; Nội v&#224; Hải Ph&#242;ng, ph&#225; hủy một phần lớn lượng nhi&#234;n liệu dự trữ của miền Bắc. C&#225;c ga xe lửa, cầu cống v&#224; c&#225;c tuyến li&#234;n lạc huyết mạch bị tấn c&#244;ng li&#234;n tục để l&#224;m gi&#225;n đoạn việc di chuyển v&#224; tiếp tế nội bộ. C&#225;c cơ sở điện lực v&#224; khu c&#244;ng nghiệp cũng được đưa v&#224;o danh s&#225;ch mục ti&#234;u. Tần suất xuất k&#237;ch tăng vọt, v&#224; phạm vi địa l&#253; của việc n&#233;m bom được mở rộng.
Tr&#234;n giấy tờ, kết quả rất đ&#225;ng kể. Cơ sở hạ tầng bị hư hỏng hoặc ph&#225; hủy. Hệ thống cung ứng bị căng thẳng. Chi ph&#237; kinh tế đối với miền Bắc Việt Nam tăng mạnh.

Nhưng giả định cơ bản — rằng &#225;p lực n&#224;y sẽ chuyển h&#243;a th&#224;nh sự nhượng bộ ch&#237;nh trị — đ&#227; kh&#244;ng bao giờ th&#224;nh hiện thực.

Thiệt hại d&#226;n sự nhưng kh&#244;ng thể khuất phục
Miền Bắc Việt Nam đ&#227; kh&#244;ng đầu h&#224;ng. Thay v&#224;o đ&#243;, họ th&#237;ch nghi. Hậu cần được phi tập trung h&#243;a. H&#224;ng tiếp tế được vận chuyển v&#224;o ban đ&#234;m hoặc bằng c&#225;c con đường thay thế. Lao động d&#226;n sự b&#249; đắp cho cơ sở hạ tầng bị hư hại. Sự hỗ trợ từ b&#234;n ngo&#224;i — từ Li&#234;n X&#244; v&#224; Trung Quốc — đ&#227; gi&#250;p b&#249; đắp c&#225;c tổn thất. Quan trọng nhất, hiệu ứng ch&#237;nh trị lại đi ngược lại với những g&#236; c&#225;c nh&#224; hoạch định Hoa Kỳ dự t&#237;nh.

Việc n&#233;m bom kh&#244;ng l&#224;m rạn nứt &#253; ch&#237;. N&#243; l&#224;m &#253; ch&#237; th&#234;m sắt đ&#225;.

Thay v&#236; quay lưng lại với ch&#237;nh quyền, người d&#226;n lại đo&#224;n kết xung quanh n&#243;. C&#226;u chuyện về cuộc kh&#225;ng chiến c&#224;ng trở n&#234;n mạnh mẽ. Cuộc chiến kh&#244;ng c&#242;n chỉ l&#224; một cuộc tranh chấp qu&#226;n sự, m&#224; trở th&#224;nh một cuộc đấu tranh d&#226;n tộc chống lại cuộc tấn c&#244;ng từ b&#234;n ngo&#224;i.

Động lực n&#224;y l&#234;n đến đỉnh điểm v&#224;o đầu năm 1968.
Cuộc Tổng tiến c&#244;ng Tết Mậu Th&#226;n — một chiến dịch phối hợp rộng khắp miền Nam Việt Nam — kh&#244;ng phải l&#224; sản phẩm của sự yếu k&#233;m. Đ&#243; l&#224; một h&#236;nh thức leo thang theo chiều ngang: một quyết định của miền Bắc Việt Nam nhằm mở rộng xung đột để đ&#225;p trả &#225;p lực k&#233;o d&#224;i. Về mặt qu&#226;n sự, Tết Mậu Th&#226;n g&#226;y tốn k&#233;m cho H&#224; Nội. Nhưng về mặt ch&#237;nh trị, n&#243; mang t&#237;nh quyết định tại Hoa Kỳ. N&#243; l&#224;m tan vỡ nhận thức về sự tiến bộ, x&#243;i m&#242;n sự ủng hộ của c&#244;ng ch&#250;ng v&#224; cuối c&#249;ng dẫn đến việc Johnson từ bỏ nỗ lực t&#225;i đắc cử.

&quot;C&#250; đ&#242;n đau&quot; đ&#227; g&#226;y ra thiệt hại. Nhưng n&#243; kh&#244;ng đạt được sự khuất phục.

Thay v&#224;o đ&#243;, n&#243; g&#243;p phần v&#224;o một sự leo thang rộng lớn hơn, hủy hoại ch&#237;nh những mục ti&#234;u m&#224; n&#243; được định ra để bảo vệ.

B&#224;i học cho h&#244;m nay

Sự tương đồng với hiện tại kh&#244;ng phải l&#224; tuyệt đối. Lịch sử kh&#244;ng bao giờ lặp lại y hệt. Nhưng cơ chế th&#236; rất quen thuộc.

Leo thang được thực hiện khi thiếu vắng th&#224;nh c&#244;ng chiến lược sẽ kh&#244;ng l&#224;m thay đổi cuộc chơi. N&#243; chỉ k&#233;o d&#224;i c&#249;ng một logic đ&#243; với mức chi ph&#237; cao hơn.
Nhắm mục ti&#234;u v&#224;o cơ sở hạ tầng điện lực của Iran — đặc biệt l&#224; theo những c&#225;ch c&#243; thể l&#224;m t&#234; liệt việc ph&#225;t điện trong nhiều th&#225;ng — sẽ g&#226;y ra kh&#243; khăn nghi&#234;m trọng cho d&#226;n thường v&#224; l&#224;m căng thẳng hệ thống của Iran. N&#243; sẽ chứng minh năng lực. N&#243; sẽ ra t&#237;n hiệu về sự quyết t&#226;m.

Nhưng điều n&#243; kh&#243; c&#243; thể l&#224;m được l&#224; tạo ra kết quả ch&#237;nh trị đang được t&#236;m kiếm.
Hiệu ứng dễ xảy ra hơn l&#224; sự kh&#225;ng cự của Iran sẽ c&#224;ng cứng rắn hơn v&#224; xung đột sẽ mở rộng sang c&#225;c lĩnh vực kh&#225;c: tấn c&#244;ng v&#224;o cơ sở hạ tầng khu vực, l&#224;m gi&#225;n đoạn vận tải biển v&#224; c&#243; thể l&#224; bạo lực nhắm v&#224;o c&#225;c lợi &#237;ch v&#224; d&#226;n thường Hoa Kỳ vượt ra ngo&#224;i chiến trường trực tiếp.

Đ&#226;y kh&#244;ng phải l&#224; một lập luận về đạo đức. Đ&#226;y l&#224; một lập luận chiến lược.
Việc n&#233;m bom thất bại trong việc đạt được mục ti&#234;u sẽ kh&#244;ng trở n&#234;n hiệu quả chỉ bằng c&#225;ch tăng cường cường độ. N&#243; tạo ra động lực để đối phương đ&#225;p trả theo những c&#225;ch l&#224;m cho c&#225;i gi&#225; phải trả tăng cao hơn nữa.

T&#244;i kh&#244;ng dự đo&#225;n rằng Tổng thống Trump sẽ đối mặt với những hậu quả ch&#237;nh trị giống như Tổng thống Johnson. Bối cảnh đ&#227; kh&#225;c. M&#244;i trường trong nước cũng kh&#244;ng giống nhau.

Nhưng cấu tr&#250;c của quyết định l&#224; tương đồng.
Leo thang trong bối cảnh thất bại lu&#244;n đi k&#232;m với một c&#225;i gi&#225;. C&#225;i gi&#225; đ&#243; kh&#244;ng chỉ được trả bởi những người bị ảnh hưởng trực tiếp — những d&#226;n thường dưới l&#224;n bom, hay những người kẹt trong v&#242;ng xo&#225;y trả đũa — m&#224; c&#242;n bởi ch&#237;nh người ra quyết định, khi phạm vi c&#225;c lựa chọn của họ ng&#224;y c&#224;ng hẹp lại khi xung đột mở rộng.

C&#226;u hỏi kh&#244;ng phải l&#224; liệu Hoa Kỳ c&#243; thể g&#226;y ra chi ph&#237; lớn hơn hay kh&#244;ng.
M&#224; l&#224; liệu l&#224;m như vậy c&#243; tạo ra một kết quả kh&#225;c biệt hay kh&#244;ng.
Lịch sử gợi &#253; nhiều hơn l&#224; một lời cảnh b&#225;o.
(St)

Rất có thể chỉ trong vài giờ nữa hoặc ngay ngày mai cuộc chiến này sẽ đạt đến điểm không thể quay đầu. Và tôi mong không phải như vậy. Nếu Trump ra lệnh tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran thì Mỹ đã lún sâu vào bẫy leo thang.

Bài viết dưới đây tôi chia sẻ những góc nhìn khác tôi đọc được, và nó rất khác so với đại đa số những đánh giá thiển cận mà tôi thấy nhan nhản trên mạng. Các bạn có thể tham khảo.

Tại sao leo thang thất bại?

Hoa Kỳ đã từng ở trong hoàn cảnh này trước đây.
Vào mùa thu năm 1967, Tổng thống Lyndon Johnson đối mặt với một thực tế phũ phàng tại Việt Nam. Sau nhiều năm dần dần tăng cường chiến dịch không kích Sấm Rền (Rolling Thunder) — mở rộng danh sách mục tiêu, tăng tần suất xuất kích và đánh phá cơ sở hạ tầng quân sự khắp miền Bắc Việt Nam — mục tiêu cốt lõi vẫn không đạt được. Hà Nội không nhượng bộ. 

Họ không đàm phán theo các điều kiện của Washington.

Họ hứng chịu tổn thất và tiếp tục cuộc chiến.

Hôm nay, Donald Trump đang đối mặt với một tình huống tương tự đến kỳ lạ. Một chiến dịch bắt đầu với những mục tiêu hạn chế đã mở rộng từng bước một. Mỗi đợt ném bom đều hứa hẹn tạo ra đòn bẩy. Mỗi đợt đều thất bại trong việc tạo ra kết quả chính trị mong muốn. Và giờ đây, khi thời hạn trong tối hậu thư của ông đang đến gần, áp lực phải leo thang hơn nữa đang đè nặng.

Câu trả lời của Johnson năm 1967 là cái mà các cố vấn của ông gọi là một "cú đòn đau" (sharp knock) — một sự mở rộng quyết liệt việc ném bom vượt ra ngoài các mục tiêu quân sự để đánh vào nền tảng kinh tế của miền Bắc Việt Nam.

Trump hiện nay dường như đang cân nhắc phiên bản của riêng mình cho động thái đó. Logic của "Cú đòn đau"

"Cú đòn đau" không phải là sự ngẫu hứng. Nó là sản phẩm của một lý thuyết rõ ràng.
Nếu việc ném bom hạn chế vào các mục tiêu quân sự không thể khuất phục được miền Bắc Việt Nam, thì sự gián đoạn kinh tế trên diện rộng có thể làm được. Ý tưởng là tăng cái giá phải trả cho việc kháng cự không chỉ đối với chính quyền, mà đối với toàn xã hội. Bằng cách nhắm vào các kho chứa dầu mỏ, trạm phát điện, mạng lưới giao thông và cơ sở hạ tầng công nghiệp, các nhà hoạch định Hoa Kỳ hy vọng tạo ra một sự căng thẳng mang tính hệ thống — thiếu hụt nhiên liệu, tắc nghẽn sản xuất và đổ vỡ hậu cần — điều sẽ buộc Hà Nội phải xem xét lại lập trường của mình.

Chiến dịch đã được mở rộng theo hướng đó.

Năm 1967, máy bay Mỹ đã tấn công các kho dầu lớn ở Hà Nội và Hải Phòng, phá hủy một phần lớn lượng nhiên liệu dự trữ của miền Bắc. Các ga xe lửa, cầu cống và các tuyến liên lạc huyết mạch bị tấn công liên tục để làm gián đoạn việc di chuyển và tiếp tế nội bộ. Các cơ sở điện lực và khu công nghiệp cũng được đưa vào danh sách mục tiêu. Tần suất xuất kích tăng vọt, và phạm vi địa lý của việc ném bom được mở rộng.
Trên giấy tờ, kết quả rất đáng kể. Cơ sở hạ tầng bị hư hỏng hoặc phá hủy. Hệ thống cung ứng bị căng thẳng. Chi phí kinh tế đối với miền Bắc Việt Nam tăng mạnh.

Nhưng giả định cơ bản — rằng áp lực này sẽ chuyển hóa thành sự nhượng bộ chính trị — đã không bao giờ thành hiện thực.

Thiệt hại dân sự nhưng không thể khuất phục
Miền Bắc Việt Nam đã không đầu hàng. Thay vào đó, họ thích nghi. Hậu cần được phi tập trung hóa. Hàng tiếp tế được vận chuyển vào ban đêm hoặc bằng các con đường thay thế. Lao động dân sự bù đắp cho cơ sở hạ tầng bị hư hại. Sự hỗ trợ từ bên ngoài — từ Liên Xô và Trung Quốc — đã giúp bù đắp các tổn thất. Quan trọng nhất, hiệu ứng chính trị lại đi ngược lại với những gì các nhà hoạch định Hoa Kỳ dự tính.

Việc ném bom không làm rạn nứt ý chí. Nó làm ý chí thêm sắt đá.

Thay vì quay lưng lại với chính quyền, người dân lại đoàn kết xung quanh nó. Câu chuyện về cuộc kháng chiến càng trở nên mạnh mẽ. Cuộc chiến không còn chỉ là một cuộc tranh chấp quân sự, mà trở thành một cuộc đấu tranh dân tộc chống lại cuộc tấn công từ bên ngoài.

Động lực này lên đến đỉnh điểm vào đầu năm 1968.
Cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân — một chiến dịch phối hợp rộng khắp miền Nam Việt Nam — không phải là sản phẩm của sự yếu kém. Đó là một hình thức leo thang theo chiều ngang: một quyết định của miền Bắc Việt Nam nhằm mở rộng xung đột để đáp trả áp lực kéo dài. Về mặt quân sự, Tết Mậu Thân gây tốn kém cho Hà Nội. Nhưng về mặt chính trị, nó mang tính quyết định tại Hoa Kỳ. Nó làm tan vỡ nhận thức về sự tiến bộ, xói mòn sự ủng hộ của công chúng và cuối cùng dẫn đến việc Johnson từ bỏ nỗ lực tái đắc cử.

"Cú đòn đau" đã gây ra thiệt hại. Nhưng nó không đạt được sự khuất phục.

Thay vào đó, nó góp phần vào một sự leo thang rộng lớn hơn, hủy hoại chính những mục tiêu mà nó được định ra để bảo vệ.

Bài học cho hôm nay

Sự tương đồng với hiện tại không phải là tuyệt đối. Lịch sử không bao giờ lặp lại y hệt. Nhưng cơ chế thì rất quen thuộc.

Leo thang được thực hiện khi thiếu vắng thành công chiến lược sẽ không làm thay đổi cuộc chơi. Nó chỉ kéo dài cùng một logic đó với mức chi phí cao hơn.
Nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng điện lực của Iran — đặc biệt là theo những cách có thể làm tê liệt việc phát điện trong nhiều tháng — sẽ gây ra khó khăn nghiêm trọng cho dân thường và làm căng thẳng hệ thống của Iran. Nó sẽ chứng minh năng lực. Nó sẽ ra tín hiệu về sự quyết tâm.

Nhưng điều nó khó có thể làm được là tạo ra kết quả chính trị đang được tìm kiếm.
Hiệu ứng dễ xảy ra hơn là sự kháng cự của Iran sẽ càng cứng rắn hơn và xung đột sẽ mở rộng sang các lĩnh vực khác: tấn công vào cơ sở hạ tầng khu vực, làm gián đoạn vận tải biển và có thể là bạo lực nhắm vào các lợi ích và dân thường Hoa Kỳ vượt ra ngoài chiến trường trực tiếp.

Đây không phải là một lập luận về đạo đức. Đây là một lập luận chiến lược.
Việc ném bom thất bại trong việc đạt được mục tiêu sẽ không trở nên hiệu quả chỉ bằng cách tăng cường cường độ. Nó tạo ra động lực để đối phương đáp trả theo những cách làm cho cái giá phải trả tăng cao hơn nữa.

Tôi không dự đoán rằng Tổng thống Trump sẽ đối mặt với những hậu quả chính trị giống như Tổng thống Johnson. Bối cảnh đã khác. Môi trường trong nước cũng không giống nhau.

Nhưng cấu trúc của quyết định là tương đồng.
Leo thang trong bối cảnh thất bại luôn đi kèm với một cái giá. Cái giá đó không chỉ được trả bởi những người bị ảnh hưởng trực tiếp — những dân thường dưới làn bom, hay những người kẹt trong vòng xoáy trả đũa — mà còn bởi chính người ra quyết định, khi phạm vi các lựa chọn của họ ngày càng hẹp lại khi xung đột mở rộng.

Câu hỏi không phải là liệu Hoa Kỳ có thể gây ra chi phí lớn hơn hay không.
Mà là liệu làm như vậy có tạo ra một kết quả khác biệt hay không.
Lịch sử gợi ý nhiều hơn là một lời cảnh báo.
(St)

Goblin

Quang